Áhættuþættir

Fjárfesting í hlutabréfasjóðum

Upplýsingar um helstu áhættuþætti

Hlutabréfasjóðir fjárfesta aðallega í hlutabréfum einstakra fyrirtækja og/eða í öðrum hlutabréfasjóðum. Tilgangurinn er að ávaxta fé sjóðfélaga með kaupum á fjármálagerningum útgefnum af mörgum aðilum og dreifa þannig áhættu. Fjárfestar geta keypt hlutdeildarskírteini í hlutabréfasjóði sem staðfestingu á eignarhlut sínum í sjóðnum og átt þannig hlutfallslega kröfu á þau hlutabréf og aðrar eignir sem sjóðurinn á að frádegnum skuldbindingum sjóðsins. Það má því segja að með kaupum í hlutabréfasjóði séu fjárfestar að kaupa hlut í mörgum félögum í gegnum sjóðinn. Hlutabréf eru í eðli sínu áhættusöm fjárfesting og afkoma þeirra félaga sem sjóðirnir eiga hlutabréf í eða þeirra sjóða sem fjárfest hefur verið í hefur bein áhrif á gengi þeirra. Sveiflur í gengi hlutabréfasjóða geta því verið töluverðar vegna verðbreytinga á þeim undirliggjandi eignum sem sjóðirnir hafa fjárfest í og eins vegna sveiflna í gengi gjaldmiðla ef undirliggjandi eignir eru að einhverju leyti skráðar í erlendum gjaldmiðlum.

Hlutabréfasjóðir í rekstri Landsbréfa eru ýmist verðbréfasjóðir eða fjárfestingarsjóðir og starfa samkvæmt lögum nr. 128/2011, um verðbréfasjóði, fjárfestingarsjóði og fagfjárfestasjóði, og lúta eftirliti Fjármálaeftirlitsins. Sjóðirnir fjárfesta fyrst og fremst í hlutabréfum á markaði og í öðrum hlutabréfasjóðum samkvæmt fyrirfram kunngerðri fjárfestingarstefnu. Árangur og ávöxtun sjóðanna á hverjum tíma ræðst af arðgreiðslum og af verðbreytingum undirliggjandi eigna. Fjárfesting í hlutabréfasjóðum felur ætíð í sér áhættu. Fjárfesting í hlutdeildarskírteinum sjóða er þó að jafnaði öruggari en þegar keyptir eru einstakir fjármálagerningar, þar sem hver sjóður dreifir áhættu fjárfesta með kaupum í fleiri en einum flokki fjármálagerninga. Vakin er sérstök athygli á því að rýmri heimildir fjárfestingarsjóða til fjárfestinga í samanburði við heimildir verðbréfasjóða leiða til þess að meiri áhætta getur verið fólgin í fjárfestingu í fjárfestingarsjóðum en verðbréfasjóðum. Staða og afdrif rekstrarfélagsins sem rekur sjóðina hefur ekki bein áhrif á virði sjóðanna þar sem efnahagur þeirra er aðskilinn efnahag rekstrarfélagsins.

Hafa verður í huga að gengi sjóða getur bæði hækkað og lækkað og fjárfestar kunna að fá minna til baka en upphaflega var fjárfest fyrir. Nauðsynlegt er að fjárfestar kynni sér vel þá áhættu sem fólgin er í því að fjárfesta í hlutabréfasjóðum og útboðslýsingar sjóða áður en ákvörðun er tekin um fjárfestingu. Hér að neðan er gerð grein fyrir helstu áhættuþáttum sem hafa þarf í huga áður en ákvörðun er tekin um fjárfestingu. Upptalningin er þó ekki tæmandi fyrir þá þætti sem geta haft áhrif á gengi hlutabréfasjóða.

  • Markaðsáhætta er hættan á tapi hlutabréfasjóðsins vegna sveiflna á markaðsvirði eigna í eignasafni sjóðsins, sem rekja má til breytinga á markaðsbreytum, svo sem vöxtum, gengi erlendra gjaldmiðla, hlutabréfa- og hrávöruverði eða lánshæfi útgefanda. Markaðsáhætta fylgir öllum fjármálagerningum og er ekki hægt að eyða með dreifðu eignasafni. Undir markaðsáhættu falla þannig til dæmis gengisáhætta og vaxtaáhætta.
    • Gengisáhætta er áhætta sem felst í því að gengi verðbréfa, hlutdeildarskírteina og gjaldmiðla getur sveiflast með ófyrirsjáanlegum hætti og haft þannig áhrif á ávöxtun í sjóðum. Sum þeirra fyrirtækja sem sjóðirnir fjárfesta í eru með stóran hluta sjóðstreymis síns í erlendum gjaldeyri. Sveiflur í gengi gjaldmiðla geta því haft áhrif á hagnað þeirra og þannig leitt til hækkunar eða lækkunar á gengi hlutabréfa í viðkomandi fyrirtæki.
    • Vaxtaáhætta felst í áhrifum breytinga á markaðsvöxtum á verðmyndun verðbréfa. Hækki ávöxtunarkrafa á markaði getur það leitt til lækkunar á verði hlutabréfa og öfugt. Ávöxtunarkrafa skuldabréfa getur hækkað og verð hlutabréfa lækkað til dæmis við vaxtahækkanir Seðlabanka eða vegna mikils framboðs.
  • Skuldaraáhætta (greiðslufallsáhætta) er til staðar í hlutabréfasjóðum. Skuldaraáhætta er sú áhætta að útgefandi verðbréfs standi ekki við skuldbindingar sínar og fari í gjaldþrot eða nauðasamninga og fjárfesting tapist því að hluta til eða að öllu leyti. Innlánakröfur geta tapast við gjaldþrot fjármálastofnunar sem sjóðurinn á innlán hjá.
  • Seljanleikaáhætta/lausafjáráhætta felst í því að sú staða gæti komið upp að ekki sé hægt að selja, innleysa eða loka stöðu í eignasafni sjóða með takmörkuðum kostnaði og innan ásættanlegs tímaramma, til dæmis ef miklar innlausnir verða í sjóðunum eða ef samþjöppun eigna veldur broti á fjárfestingarstefnu. Laust fé í sjóðnum gæti því verið of lítið til þess að standa undir greiðslu innlausna á hverjum tíma.
  • Áhætta tengd smæð markaðar eða eignatengsla útgefanda verðbréfa getur verið til staðar í hlutabréfasjóðum. Íslenskur verðbréfamarkaður er smár í sniðum og því fylgir að kaupendur og seljendur einstakra verðbréfa eru oft fáir. Af þeim sökum getur verðmyndun á markaði verið ógegnsæ og óvirkari en gerist á stærri mörkuðum. Einnig geta eignatengsl verið á milli útgefenda verðbréfa sem getur leitt til þess að greiðslufall einstakra útgefenda hafa víðtækari áhrif en annars myndi verða.
  • Uppgjörsáhætta er til staðar í hlutabréfasjóðum ef útgefandi eða mótaðili í viðskiptum afhendir ekki verðbréf á réttum tíma eða stendur ekki við greiðslur.
  • Vörsluáhætta Vörsluáhætta er til staðar í hlutabréfasjóðum þar sem eignir í vörslu geta tapast vegna gjaldþrots, vanrækslu eða sviksamlegra athafna af hálfu vörslufyrirtækis.
  • Landsbundin áhætta getur verið til staðar í sjóðunum þar sem þeir geta fjárfest í verðbréfum fyrirtækja óháð því á hvaða landsvæði þau starfa.
  • Rekstraráhætta fylgir rekstri sjóða og þeir gætu tapað fjármunum vegna ófullnægjandi innri ferla og mistaka í tengslum við mannauð og kerfi rekstrarfélagsins, eða vegna ytri atburða, þ.m.t. hlítingaráhætta og áhætta vegna verklags við viðskipti, miðlun, uppgjör og verðmat sem innt er af hendi fyrir sjóðinn.